Dag 9:

De liefhebbers kunnen vanochtend de zon zien opkomen boven de duinen van Merzouga (ca. € 20 p.p.). Na het ontbijt rijden we naar Tinerhir, waar we door de beroemde Todhrakloof (met loodrechte rotswanden van wel 300 m hoog) wandelen. We overnachten in Tinghir.

Ik wordt gewekt om 3.30 uur. Om 4.00u. stap ik in 1 van de klaarstaande landrovers en gaan we op weg de woestijn in bij Merzouga. Dit deel van de Sahara heten de Erg-Chebbi duinen. Ze strekken zich uit over een afstand van 30km en zijn maximaal 250 meter hoog. Hier komt ook de Parijs-Dakar ralley doorheen. De temperatuur is koel, maar zeker niet koud.
Na ca. 45 minuten in het pikkedonker gereden te hebben over onverharde sporen, komen we aan bij een Berber nederzetting. Hier kunnen we kiezen tussen ca. 20 minuten lopen of een kameel nemen. De meeste kiezen, net als ik, voor lopen. Ik heb wel genoeg kamelen ritten gedaan in het verleden. We lopen vervolgens achter een, niet erg spraakzame, Berbergids aan. Het is dus echt pikkedonker. Kort na het begin, komen er, als een paar spoken, een paar Berbers uit het niets te voorschijn, die naast ons gaan lopen en dingen aan ons willen verkopen. Let wel: het is dus een uur of 5.00u in de ochtend!! Ze laten zich gelukkig wel snel afpoeieren, maar ze blijven de hele tijd naast ons lopen en zullen het bij daglicht nog eens gaan proberen. Dan met meer succes bij sommigen.
Aanvankelijk lopen we achter elkaar. Na korte tijd wil ik gaan inhalen, maar kom bedrogen uit. Ik zakte gelijk een eindje naar beneden. Bij daglicht bleek dat we op de smalle kam van een duin liepen.
Iemand van ons groepje vond het handig om een soort mijnwerkerslamp op zijn hoofd, aan te doen. Maar de meeste vonden, net als ik, dit toch wel een inbreuk op het speciale gevoel en gelukkig deed hij hem korte tijd later weer uit.
Na ca. 20 minuten, gingen wij op een willekeurige plek, gewoon in het zand zitten. De verkopers gaan er eens lekker bij liggen. Heel vaag zag je later wat gedaanten op omringende duinen zitten. Nu maar wachten.............het moet zo mooi zijn, die rode bol boven de duinen omhoog zien komen....Maar helaas: het werd lichter en lichter en we vroegen ons vertwijfeld af: is dit het nu of komt het nog. Nou: dit was het dus. Er bleek uitgerekend vandaag een wolkensluier boven de horizon te zitten....:-(( dat was echt een teleurstelling. Maar ja....het is natuur hè?
Na enige tijd beduide de gids dat we weer terug gingen.
Na weer 20 minuten waren we weer terug in de nederzetting,en konden die nu dus ook ZIEN. Het was een eenvoudige lemen herberg. Maria was daar achtergebleven om verder te slapen en moest dit nu bekopen met vele insectenbeten. Je werd er inderdaad vergeven van de vliegen. Ja, wat wil je: buiten stonden een aantal kamelen tussen de rotzooi en uitwerpselen. Toch nog wel een paar leuke foto's gemaakt, met name van die kamelen.
Nadat onze medereizigers, die wel voor de kameelrit hadden gekozen, weer terug waren, konden we terug naar het Hotel. Daar kwamen wij om 7.30u. aan en was het tijd voor een douche en het ontbijt. Gon kwam net uit bed. Bofkont. Of toch niet? Ik vond het eigenlijk, ondanks de teleurstelling, best de moeite waard en had het niet willen missen.

Na het ontbijt, stappen we weer in de bus. We stoppen onderweg even om de schachten van de ondergrondse water irrigatie kanalen te bekijken. Tja....het zijn gaten......en je moet er niet invallen.....de gaten liggen op een rechte lijn en afstand van elkaar.

We komen langs een groepje kamelen + hoeders en stoppen voor foto's. De hoeders willen graag een muntje...mag van mij.

We gaan soms door een soort poort. Dit zijn een soort grenspoorten tussen provincies en/of gemeenten. Bij 1 daarvan, hebben we even een fotostop. We hebben tijdens de hele reis gelukkig voldoende gelegenheid om foto's te nemen. Dat heb ik wel eens anders meegemaakt, zoals in Istanbul.

We komen aan bij het Tafilalt palmbos. Een oase. We kijken er van bovenaf op en hebben weer een fotostop.
Nu rijden we door naar de Todrakloof. De rotsen aan weerskanten, gaan stijl omhoog tot 300 meter. Lijkt wat op de Samaria kloof op Kreta. We moeten wat water op de weg trotseren. Aan het eind van de kloof, ligt een restaurant, maar wel aan de overkant van een kabbelend beekje! We vinden een plekje om van steen tot steen, droog over te komen, maar ik kan me wel voorstellen, dat dit ook wel eens anders is. Het restaurant ligt leuk en ziet er avontuurlijk uit. We gebruiken hier de lunch. Ach, laten we maar weer eens een Berber omelet nemen. Na de lunch, hebben we gelegenheid een stukje de kloof in te lopen. Er staat een knalrode Duitse Rotelbus geparkeerd. Grappig vehikel. We zien bergbeklimmers boven ons. Leuke foto's! Ik zie wat ezels in de beek staan. Weer leuke foto's!

We stappen weer in de bus en rijden een stukje verder naar een oase in de Draa-vallei. We stappen weer uit en hebben een wandeling, onder leiding van een Berbergids. Maria noemt deze oase overigens "volkstuintjes". We zien irrigatie kanaaltjes en veel dadelpalmen. De gids klimt in een boom en plukt wat dadels voor de liefhebbers. Dit levert in elk geval weer mooie foto's op. Verder trouwens een mooie oase. Heel rustgevend ook.

Na deze wandeling, stappen we weer in de bus en rijden naar ons Hotel "Kenzi Boughafer" in Tenerhir. Er zit weer een fraaie en afwisselende dag op.

Dag 10:

Via de ‘weg van 1000 kasbahs’ en de vallei van de Dadès (rijk aan palmbomen) komen we in het rustige provinciestadje Ouarzazate, met onder meer de kasbah van Taouirt, die al vaak als decor voor films diende. We bezoeken verschillende kasbahs.

Vandaag gaan we weer "een stukje rijden". Ook weer een km of 250. We gaan naar Ouarzazate. We vertrekken om 8.30u.
De 1e stop onderweg is bij Skoura. daar staat, verscholen achter een andere kasbah en achter in een palmbos, de kasbah "Amerhidi". Dit is 1 van de mooiste en bekendste. maar bij "bekend" moeten we in dit geval dan denken aan de briefjes van 20 en 50 Dirham, waar die op afgebeeld staat. De kasbah is privé bezit, maar de eigenaar woont in Parijs en van de beheerder, mogen we er in...tegen een vergoeding uiteraard. Een kasbah is overigens een versterkte woongemeenschap. Er wonen doorgaans 1 of enkele families in. Er zijn er velen in dit deel van Marokko, maar de meeste zijn ruïnes. Dat komt mede doordat het van leem is gemaakt en wanneer ze verlaten zijn, "versmelten" ze op den duur, met de grond waaruit ze gemaakt zijn. Ze moeten dus jaarlijks onderhouden worden. Doodzonde dat de regering hier niet meer aandacht besteed aan dit erfgoed.

Op weg door het dadelbos, klimt ook hier weer de gids in een palm om dadels voor ons te plukken. Zie foto hiernaast. Van deze foto en van de foto rechts (Kasbah Amerhidi), heb ik een poster voor in mijn tuin laten maken, op een formaat van 100x100 cm., (op PVC, weer- en kleur bestendig en wasbaar; Leuk op een saaie schutting, met een spotje er op). Idee?

We passeren een Marabout (graf van een heilige) en zien de kasbah opdoemen. Het is een juweeltje! Ervoor ligt een drooggevallen rivierbedding (zoals vaker). We gaan er in. Gon blijft buiten, vanwege het vooruitzicht van de trappen binnen. We krijgen een rondleiding van de beheerder die een heel beeldende manier heeft om ons duidelijk te maken wat-waarvoor is.

Na dit bezoek, rijden we weer verder en na een lunchstop, rijden we door naar ons Hotel Ametis Karam in Ouarzazate. We blijven hier 2 nachten. Het was een hele zit vandaag.

Na het diner, is er een verrassing voor de geestelijk gehandicapte Edwin, zoon van het echtpaar dat eerder hun camera kwijt raakte (zie Fes). Er was een lange tafel gedekt in de tuin en er was een taart met kaarsjes. Hij werd 40. Er was live muziek in de tuin en er werd gezongen en gedanst. Ik heb veel foto's gemaakt en eenmaal thuis, naar hen opgestuurd. Edwin had de verjaardag van zijn leven. Aardige jongen van aardige ouders. Edwin was een beetje onze mascotte tijdens de reis.

Dag 11:

Vandaag bekijken we Zagora en Tamegrouth. Beide plaatsen, waar stof zich op de wind door stille straatjes en over lege pleinen verplaatst, zijn ideale decors voor een sprookje uit ‘duizend-en-één nacht’. Overnachting in Ouarzazate.

We gaan om 7.30u. rijden, op weg naar Zagora en vervolgens naar Tamegrouth.  Daar we dezelfde weg heen en terug moeten rijden, is dit toch weer 330km vandaag.
We beginnen echter met een bezoekje aan de Atlas filmstudio's. Hier in de buurt worden n.l. regelmatig films opgenomen, zoals "Asterix en Obelix in Egypte". Buiten de poort en daarbinnen, staan ook levens grote beelden die oud Egyptisch moeten voorstellen. Ze hebben echter wel een onderhoudsbeurt verdient. We mogen ook maar een klein stukje de poort in. Valt verder weinig te zien. Lijkt allemaal wat verpaupert te zijn.

We gaan weer verder en moeten weer door een bergpas. Op het hoogste punt (ca 1800meter) is er een panorama stop. Hier komen meteen Berbers op af, die Kameleons en mineraal stenen bij zich hebben. Je kunt die kameleons op je schouder of shirt krijgen voor de foto. Lijkt me wel leuk, dus gedaan. Ook maar wat stenen gekocht voor mijn kleinzoon.

Bij de volgende stop, komen er meteen dadelverkopers op ons af. Deze zitten in aardige rieten mandjes. Ze raken er toch nog wel wat kwijt aan onze groep.

Vervolgens zien wij aan de overkant van de droge rivierbedding, de kasbah "Taorirt liggen. Ziet er uit als een massief fort. Ligt wel wat ver weg, maar de kleur van de bergen er achter en de palmen op de voorgrond, maken dit weer een fraai plaatje. I

We rijden weer verder en passeren Zagora. Hier zullen we op de terugweg stoppen. Dan komen we aan in Tamegrouth. Dit is het meest zuid-oostelijk deel van onze rondreis. We zitten hier ca. 17km van de Algerijnse grens. Dit is het laatste dorp van de bewoonde wereld. Hierna begint de vroegere zoutroute/karavaan naar Timboektoe in Mali.

Hier gaan we eerst naar de bibliotheek. In deze bibliotheek liggen zeer oude en zeldzame Islamitische manuscripten weg te kwijnen. Je hoeft er geen verstand van te hebben om te zien, dat de opslag en manier van tentoonstellen, niet de juiste is. Over diefstal en inbraak, hebben we het helemaal maar niet. Ook is het een bibliotheek, dus dat betekend dat ze regelmatig uit de kast worden gehaald om te lezen. Wel neem ik aan, dat dit niet het geval zal zijn met de meest waardevolle. Je ziet ze a.h.w. uit elkaar vallen. Zou er nu echt geen kapitaalkrachtige Sjïitische Moslim in de wereld zijn die een miljoen of zo beschikbaar heeft voor dit doel??
Dat gebouw is ook een soort heiligdom. Daarom kwamen tot voor kort, patiënten met allerlei klachten, op de binnenplaats bidden voor genezing. Totdat recent bij een politiecontrole bleek, dat velen daarvan, gezocht werden wegens misdaden. Ze deden zich gewoon voor als zieken. dat is nu niet meer mogelijk en nu kunnen "echte" zieken binnen bidden en worden ook verder geholpen met hun problemen.

Na dit bezoek, hebben we een wandeling door wat straatjes, waarbij de armoede wel erg schrijnend is. Maria vond (terecht) dat ook dit bij Marokko hoorde en dat wij dit dus moeten zien. Hier is ook geen water, dit werd ergens uit een put gehaald. en het wemelde er van de vliegen.
We kwamen nu uit bij de ingang van een ondergrondse kasbah. Het is ondergronds vanwege de hitte in de zomer. 50 graden is dan meer regel dan uitzondering. Ook vandaag is het aardig warm. Deze kasbah bestaat uit een stelsel van donkere gangen, waar, ook hier weer, regelmatig zwaar bepakte ezels door moesten. dat was dan ook even schrikken, toen er een van de andere kant af kwam. Ik wilde daar een plaatje van maken, maar werd door de bepakking van die ezel, tegen de muur gedrukt. Ik zag de bizarre kop al in de Nederlandse kranten staan: "Nederlander geplet door ezel in ondergrondse gang"...
Op die plek, gingen we ook rechts een andere gang in, waar iemand ons met een brandende toorts stond op te wachten. We waanden ons in een mijngang. Toen door een soort gat in de wand en we kwamen in een smederij. Daarna door weer een gat en een trap  en toen kwamen we in een pottenbakkers winkeltje. Er stond wel mooi spul, ook met het typerende groen van deze plaats.
Hierna gingen we terug naar de bus en toen terug naar Zagora. Hier de lunch in een soort herberg, waar duidelijk regelmatig woestijn toeristen met landrovers komen. Na de lunch een fotostop aan het overbekende bord waarop staat dat het nog 22 dagen is naar Timboektoe (in Mali). Met een kameel dan wel te verstaan. Het is niet meer het originele bord en de pijl erop staat de verkeerde kant op. Ook het moderne gebouw op de achtergrond, is jammer voor de foto.

Hierna terug naar het Hotel in Ouarzazate. Hassan heeft duidelijk haast om zijn avondmaal te halen en voor donker uit de bergen te zijn. Na aankomst volgt er een applaus voor hem.

Dag 12:

Vandaag hebben we een lange, maar mooie reis voor de boeg. We pauzeren we in het vestingdorp Ait Ben Haddou, gelegen aan de voormalige karavaanroute. We rijden verder naar de badplaats Agadir (na Marrakech de drukstbezochte toeristische plaats van Marokko) waar we de komende 3 nachten zullen verblijven op basis van logies en ontbijt.

Vandaag een lange reis voor de boeg, naar ons Hotel Sud Bahia in Agadir. We zullen daar 3 nachten verblijven, tot ons vertrek, terug naar Schiphol.

Eerst komen we nog langs de kasbah Ait Ben Haddou. Deze is niet alleen groot, maar ook bekend, omdat hij enkele malen als decor diende voor filmopnames. Zo is hier opgenomen:
 
Lawrence of Arabia (1962)
The Jewel of the Nile (1985)
Jesus of Nazareth (1977)
The Living Daylights (1987)
The Last Temptation of Christ (1988)
The Sheltering Sky (1990)
Kundun (1997)
The Mummy (1999)
Gladiator (2000)
Alexander (2004)

De kasbah zelf staat op de Wereld erfgoedlijst van Unesco en is gedeeltelijk opgeknapt. Vanuit de bus, komen we eerst door een straatje met een paar winkeltjes en een restaurant met dakterras en mooi panorama uitzicht op de kasbah. Hier dronken we wat op de terugweg en Gon is hier ook gebleven, omdat ze niet mee ging, de kasbah in.
Voor de kasbah is een, u droge, rivierbedding. We steken die over en gaan naar binnen. We lopen achter Maria aan, bij gebrek aan een lokale gids, voor de verandering. Deze kasbah is ook weer fraai, maar het mooiste is toch de buitenkant, van enige afstand. Er moet duidelijk nog veel gebeuren aan restauratie. Deze kasbah staat op heel veel ansichtkaarten en ook op Internet kom je hem regelmatig tegen, als je zoekt naar foto's van Marokko. Ook zelf de nodige foto's gemaakt. De foto hier links, heb ik thuis op canvas laten afdrukken door de Hema, op een formaat van 40x60. Deze staat nu op een schildersezel in de huiskamer. Idee?

We gaan weer op weg en komen in Ouarzazate nog in een kruidenwinkel. Hier een demonstratie van veel van hun waren. Je kunt je laten masseren en er wordt aardig wat verkocht. Zelf kocht ik alleen een zakje kruiden voor in de Bstilla (zie Fes).

Nu begint toch echt de lange rit naar Agadir, Buiten een lunchstop, hebben we alleen nog een paar maal een koffiepauze. De laatste daarvan is in Taroudant, bekend om zijn dikke stadsmuren. We zien onderweg ook nog geiten in een Argania boom. Deze komt alleen hier voor en in Zuid Afrika.

Aangekomen in ons Hotel, gaan we na een opfrisbeurt, met Maria mee, die ons een restaurant zaal aanwijzen, waar het goed toeven is Deze is op de boulevard en inderdaad: je kunt er goed eten en de koffie smaakt ook bijna ouderwets. Hier zullen we de komende dagen vaker komen, net als een aantal anderen uit ons gezelschap.

Dag 13 t.m. 15:

Deze dagen doen, wij althans, niet veel meer dan luieren bij het zwembad en langs de boulevard slenteren, zowel overdag als 's avonds. De zon is matig en gaat regelmatig schuil achter lichte bewolking. Dan te bedenken dat hier op 312 dagen per jaar de zon schijnt...
Agadir lijkt totaal niet op de andere steden die we gezien hebben. Lijkt meer op Zuid Frankrijk. Mooie boulevard met witte huizen en hotels. Fijn, breed strand. Opvallend netjes ook, want verder was de rode draad, op dit gebied in Marokko: heel veel zwerfvuil! De veelal jonge mensen hier, lopen gekleed als in Amsterdam. Op de boulevard, is het 's avonds enorm gezellig. Er wordt veel geflaneerd. Ik zie weinig toeristen en de Marokkanen, ook de jeugd, gedraagt zich erg rustig. Niks geen geschreeuw en brommer herrie. Perfecte, vredige atmosfeer hier.
Maar verder is hier weinig te beleven. Ik zou hier niet meer dan een paar degen willen zijn.

Op de 15e dag, kunnen we nog tot ca. 16.00u op het terras of elders zitten. Dan is het tijd om naar het vliegveld te gaan. Uiteindelijk landen wij op tijd ( 1.20u NL tijd) op Schiphol, waarna het nog meer dan een uur duurt voor we de koffers hebben en buiten staan. Onze taxi staat al een tijd te wachten. We liggen om 3.00u op bed.

We kunnen terug kijken op een zeer geslaagde vakantie, die ik iedereen kan aanraden. Ook Kras Stervakanties, als reis organisator, is mij goed bevallen. Natuurlijk zijn er betere hotels te bedenken, maar dan hangt er ook weer een ander prijskaartje aan.
 
Ook onze reisleidster (Maria) was super. Een krachtige dame, die de wind er goed onder had. Veel kennis van zaken en ze was in alle opzichten erg duidelijk. Haar "wordt vervolgt" uitspraak, is inmiddels een gevleugeld begrip geworden voor ons. Een vakvrouw.

Er was voldoende gelegenheid om foto's te maken. Geen stress om de groep te blijven volgen.
De chauffeur en de bus was prima. Wel had ik soms mijn twijfels of het wel verantwoord was om zolang te rijden in de ramadan periode, waarbij de de chauffeur overdag niets at en dronk. Ik zou alleen geen alternatief weten.

Wordt (niet meer) vervolgt...

Naar boven

n.b.: onze volgende (rond)reis zal zijn, in januari 2008 naar Thailand.

Verder kun je mij altijd een e-mail sturen voor aanvullende vragen.